صفحه اصلي
اخبار
اخبار نهاد کتابخانه‌های عمومی
اخبار ویژه هفته کتاب
البوم
بازديدها
تصوير ها
دهه فجر
زمان ديجيتال سرور
شعار سال
فراخوان پیشنهاده برای پیاده‌سازی «دستورالعمل آمایش سرزمینی کتابخانه‌های عمومی»
کتاب‌خوان اسفندماه
گزارش تصویری
لینک های نهاد
مرور سریع بیانیه «گام دوم انقلاب»
مطالعه مجازی
منو
موسیقی
نشست کتاب خوان
نهاد ها و سازمانها
ورود
اخبار
1397/12/7 سه‌شنبه رئیس کمیته کتابخانه های عمومی ایفلا؛ ایده جشنواره قصه گویی را با خود به استرالیا می برم جان ریچارزد در گفتگو با روابط عمومی نهاد با استقبال از ایده برگزاری جشنواره قصه گویی، گفت: قدرت کتاب با قصه گویی افزایش می یابد و لازم است کتابداران در این زمینه رقابت کنند؛ این کار خلاقانه، یکی از ایده هایی است که با خود به استرالیا می برم.

به گزارش پايگاه اطلاع رساني نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور، چندي پيش ايران براي افتتاح بزرگ‌ترين كتابخانه عمومي كشور، ميزبان جان ريچارزد، رئيس كميته كتابخانه هاي عمومي ايفلا از كشور استراليا بود. از استراليا حقايق جالب بسياري شنيده ايم؛ شنيده ايم كه آنجا تعداد كانگوروها بيش از آدم ها است؛ و احتمالا اگر جاذبه هاي گردشگري جهان برايتان جذابيت دارد، حتما نام درياچه هيلير را شنيده ايد؛ درياچه منحصر به فردي به رنگ صورتي در غرب استراليا؛ اگر هم كتابخوان هستيد و پيگيري نوآوري هاي اين حوزه برايتان جذاب است، حتما نام كتابفروشي اليزابت در نيو تون سيدني به گوشتان خورده است؛ كتابفروشي كه قرار ملاقات با كتاب هاي ناشناس را باب كرد(blind date with a book). گذشته از اين ها، استراليا همواره يكي از كشورهاي مقصد براي علاقه مندان به ادامه تحصيل در رشته كتابداري بوده و بسياري از اساتيد مطرح كتابداري ايران همچون رحمت الله فتاحي، مهري پريرخ، عبدالحسين فرج پهلو، مرتضي كوكبي و ديگران در اين كشور تحصيل كرده اند. در ماهي كه گذشت، جان ريچاردز، رئيس كميته كتابخانه هاي عمومي ايفلا (IFLA)، كتابداري از اين سرزمين ميهمان ما بود.

شايد براي شما كه اين مطلب را مي خوانيد جالب باشد كه بدانيد رئيس كميته كتابخانه هاي عمومي ايفلا چگونه كتابدار شد؛ يا اينكه با صرف بيش از ۴۰ سال از عمر خويش در اين حوزه، كتابخانه ها را در گذار زمان چگونه مي بيند؛ تجربه اولين حضور او در ايران، ديدگاه وي درباره كتابداران ايراني و كتابخانه هاي عمومي ايران و توصيه هاي وي براي قرار گيري در مسير پيشرفت حتما گفتني هاي بسياري براي علاقه مندان به حرفه كتابداري دارد.

قصه كتابدار شدن رئيس كميته كتابخانه هاي عمومي ايفلا

جان ريچاردز كه چند روزي ميهمان ما بود برايمان از روزهايي گفت كه تازه مي خواست وارد حرفه كتابداري شود: دبيرستان كه بودم، امتحاني از ما گرفتند تا ببينند فعاليت در چه حرفه اي برايمان مناسب است. بعد از آن امتحان، كتابداري را به من پيشنهاد كردند؛ اما از آنجا كه تمام دوستانم مي خواستند پرستار شوند، من هم دلم مي خواست در آن حوزه فعاليت كنم. پدر و مادرم كاملا مخالف انتخاب من بودند. آنها آگهي استخدام كار در كتابخانه را در روزنامه ديدند و از من خواستند تا زماني كه وارد حرفه پرستاري شوم، اين كار را امتحان كنم. من بر خلاف ميل باطني، اين كار را انجام دادم. اما در همان روزهاي نخست از خدمت به مردم و احاطه شدن در بين كتاب هايي كه قدرت تخيل را به پرواز در مي آورند، لذت بردم. اين بود كه احساس كردم در بهترين جايگاه قرار دارم. پدر و مادرم نيز از اين اتفاق بسيار خوشحال بودند. راستش آنها از مراجعان هميشگي كتابخانه بودند و وقتي من اين حرفه را در پيش گرفتم، برايشان باعث خرسندي بود. يادم مي آيد كه در سال هاي پاياني زندگي شان، به همه مي گفتند كه دختر ما كتابدار شهر است.

كتابداران، كتابخانه هاي عمومي را مي سازند

وي كه بيش از ۴۰ سال در كسوت كتابدار مشغول به فعاليت است، بر خاطرات اين دوران گذري كرد و گفت: بسياري از خاطرات، مربوط به همكارانم و سال هايي است كه باهم براي حل مشكلات و بهبود شرايط تلاش مي كرديم. با اين‌حال از خاطره كه صحبت مي كنيم به كمپين هايي فكر مي كنم كه راه اندازي كرديم؛ مانند كمپين @your library كه بر اساس كمپين انجمن كتابداري امريكا (ALA) بود. ما اين كمپين را با بودجه بسيار اندكي راه اندازي كرديم، با اين‌حال جمعيت زيادي را همراه كرد و بسيار موفق و سودمند بود. خاطره ديگر مربوط به تشكيل اتحاديه كتابخانه هاي عمومي استراليا (Australian public library alliance) به عنوان بدنه اصلي كتابخانه هاي عمومي در كشور است. پيش از آن، همه ما بر روي مسائل كم و بيش متفاوتي كار مي كرديم، كه با تشكيل اين انجمن، براي منفعت اجتماعي، به هم پيوستيم و به پيشرفت هاي بسياري دست يافتيم. همچنين به خدمات جديدي فكر مي كنم كه در طول اين سال ها معرفي كرديم و امروز كتابخانه ها از مكان هايي صرفا حاوي كتاب، به مراكزي تبديل شده اند كه دامنه وسيعي از خدمات، منابع و برنامه ها را ارائه مي دهند. به همه اين خاطرات فكر مي كنم اما برجسته ترين خاطرات من مربوط به همكارانم، حرفه اي بودن و ميزان اشراف آنها بر كار بوده است. كساني كه چه در كتابخانه خودم و چه در كتابخانه هاي ديگر با هم در ارتباط بوديم و به اعتقاد من اين كتابداران هستند كه كتابخانه هاي عمومي را مي سازند.

ريچاردز در اهميت كتابخانه هاي عمومي در عصري كه اينترنت دسترسي به اطلاعات را تسهيل كرده است، گفت: كتابخانه هاي عمومي مكان هايي ارزشمند هستند كه همگان مي توانند به آن مراجعه كنند. محيطي امن كه بين مردم فرق نمي گذارد. به همين دليل است كه ما در استراليا كتابخانه هاي عمومي را به عنوان اتاق نشيمن جامعه توصيف مي كنيم. جايي كه ورود همه به آن آزاد است. شما نمي توانيد به كافي شاپ برويد، جز اينكه چيزي بخريد؛ در مراكز خريد هم خيلي نمي توانيد بمانيد و بايد آنجا را ترك كنيد. پارك ها عالي هستند اما در مكان هايي همچون تهران، زمستان براي نشستن به پارك نمي رويد. اما كتابخانه هميشه به روي شما باز است، مي توانيد به آنجا برويد، كتاب بخوانيد، ديگران را ببينيد. در عصر تكنولوژي نيز، كتابخانه هاي عمومي، مكاني براي دسترسي مردم، بدون توجه به طبقه اجتماعي، به تكنولوژي هستند و دسترسي عادلانه به اطلاعات را فراهم مي كنند.

كتابخانه ها، مكاني براي آموزش مهارت هاي زندگي

وي با اشاره به روند تغيير كتابخانه هاي عمومي در ۴۰ سال گذشته، بيان كرد: به لحاظ فيزيكي، امروز كتابخانه ها نسبت به گذشته بسيار هيجان انگيزتر هستند. افراد كتابخوان، هميشه فضاي كتابخانه ها را دوست داشتند اما واقعيت اين است كه فضاها كاملا قديمي بود. امروز با تبديل كتابخانه ها به اتاق نشيمن جامعه، احساس راحتي بيشتري را در اين مراكز تجربه مي كنيم؛ مبلمان و تجهيزات راحت تري دارند؛ طراحي انعطاف پذيري دارند؛ براي مثال قفسه هاي ما بر روي چرخ قرار دارد و به راحتي مي توانيم آنها را جابه جا كنيم. علاوه بر اين خدمات و برنامه هاي بيشتري ارائه مي دهيم. در واقع حالا بيشتر به اين فكر مي كنيم كه چگونه بر ارزش مجموعه خود بيفزاييم. به اين ترتيب، مثلا ساعت قصه، براي ما ديگر تنها قصه گويي نيست؛ بسيار تأثيرگذار تر از پيش است. ما تشخيص داده ايم بايد به پدر و مادرهاي جوان بياموزيم كه چگونه براي فرزندان خود كتاب بخوانند. به اين ترتيب در حال ايجاد محيطي هستيم كه بيش از پيش به نياز مردم فكر مي كند و به دنبال آموزش مهارت هاي زندگي به آن ها است.

وي در خصوص چشم انداز حرفه كتابداري در ۱۰ سال آينده گفت: ۱۰ سال زمان زيادي است؛ در استراليا ۱۰ سال پيش، تحقيقات گسترده اي با رويكرد آينده نگري انجام داديم و سه سال پيش به بخش مربوط به كتابخواني اين تحقيقات رجوع كرديم؛ تمام چيزهايي كه ۱۰ سال قبل از آن صحبت مي كرديم، بسيار تغيير كرده بود. مثلا آن زمان كه ما در حال پيش بيني آينده بوديم، چيزي به نام « آي پد » هنوز اختراع نشده بود. در واقع تكنولوژي دائما در حال تغيير است و ما بايد فعاليت خود را با آن تطبيق دهيم. بنابراين واقعا نمي دانم ۱۰ سال بعد چه اتفاقي مي افتد با اين‌حال فكر مي كنم آن زمان هم كتابخانه ها مكاني امن هستند، حتي بيش از امروز؛ اما درباره منابعي كه به مردم ارائه مي كنيم و شيوه انجام كار، بايد بگويم كه خودمان هم نمي دانيم.

توانايي برقراري ارتباط، مهم ترين مهارت مورد نياز براي يك كتابدار

اين چهره بين المللي حرفه كتابداري، در خصوص ويژگي هاي يك كتابدار ايده آل گفت: ويژگي هاي مورد نياز يك كتابدار ايده آل بسته به جايگاه او متفاوت است. براي مثال اگر فهرست نويس هستيد نياز به مهارت هايي داريد كه قطعا متفاوت از مهارت هاي مورد نياز كتابدار كودك و يا كتابداري است كه مراجعان را در يافتن منبع مورد علاقه و رفع نياز اطلاعاتي كمك مي كند. با اين‌حال آنچه بيش از همه مورد نياز است، عشق به كار، اشتياق خدمت به جامعه، توجه به نيازهاي جامعه و تلاش براي ارائه خدماتي با هدف رفع اين نيازها است. به اعتقاد من توانايي برقراري ارتباط با مردم، عمده ترين مهارت مورد نياز است كه روز به روز اهميت بيشتري پيدا مي كند. چراكه امروز در حال برون سپاري بسياري از وظايف پشت صحنه همچون فهرست نويسي هستيم و بيشتر نيروهايمان را بر ارائه خدمات رو در رو متمركز كرده ايم. بنابراين مهارت هاي خدمت به مشتري فوق العاده مهم است.

بايد نقش مطالعه در رشد و پيشرفت كودك به والدين نشان داده شود

وي در خصوص شيوه هاي جذب كودكان به كتابخانه هاي عمومي گفت: براي جذب كودكان به كتابخانه بايد با والدين صحبت كنيم، چراكه تا مدت قابل توجهي كودك خود به تنهايي نمي تواند به كتابخانه بيايد. قطعا بايد برنامه هايي خوب و جذاب براي زماني كه به كتابخانه مي آيند تدارك ببينيم اما پيش از آن، پدر و مادر، مهم ترين افرادي هستند كه بايد براي آوردن كودك به كتابخانه متقاعد شوند. براي اين كار فعاليت هاي متنوعي قابل انجام است؛ از جمله اينكه شما مي توانيد اطلاعات و منابع مورد نياز مادران جوان را فراهم كنيد. در استراليا، زماني كه كودكي متولد مي شود، مجموعه اي از منابع و اطلاعات مورد نياز و نيز اطلاعاتي درباره اهميت مطالعه در اختيار مادر قرار مي گيرد؛ اين كار از سوي دولت و با حمايت كتابخانه ها انجام مي شود. بنابراين كتابخانه ها، كتاب بعدي مورد نياز شما را آماده مي كنند و شما بايد براي گرفتن آن به كتابخانه مراجعه كنيد. همچنين بايد اهميت مطالعه در رشد و پيشرفت كودك را، به والدين نشان دهيم؛ چراكه والدين قطعا بهترين ها را براي فرزند خود مي خواهند. بنابراين بايد بر روي اين مسأله كار كرد و بدين منظور نياز است كه فعاليت هاي كتابخانه اي براي والدين نيز سرگرم كننده باشد. زماني كه كودك به كتابخانه جذب شود، ارتباط او قطع نخواهد شد اما بايد توجه داشته باشيم كه اين ارتباط از سال هاي آغازين زندگي برقرار شود. چراكه بر اساس اطلاعات آماري موجود، زماني كه كاربران كتابخانه شما به سال هاي پاياني نوجواني مي رسند، آنها را از دست خواهيد داد؛ مگر اينكه به مطالعه مشغول باشند؛ اما در سال هاي آتي، چنانچه تجربه و خاطره خوبي از كتابخانه دوران كودكي خود داشته باشند، دوباره براي آوردن فرزندان خود به آنجا بر مي گردند.

تجربه بازديد از كتابخانه هاي عمومي ايران

ريچاردز كه در اين سفر از تعدادي از كتابخانه هاي عمومي شهرهاي تهران و شيراز بازديد كرد، با اشاره به اين بازديدها گفت: ديدن سالن هاي مطالعه جداگانه در كتابخانه ها، برايم جالب بود. چراكه وجود سالن هاي مطالعه مجزا در كتابخانه ها، لزوما در دنيا معمول نيست؛ آنها اتاق هاي كوچكي براي مطالعه هستند. گاهي نيز در ساختمان هاي تازه تأسيس فضاي مطالعه بسيار بزرگ و جذابي وجود داشت. همچنين ديدن كساني كه فعالانه و توأم با عشق كار مي كردند و حس رضايت كاركنان، بسيار خوشايند بود. به واقع كتابداران به بهترين شكل كتابخانه خود را اداره و به مردم خدمت مي كنند.

ايده جشنواره قصه گويي را با خود به استراليا مي برم

ي با اشاره به فعاليت هاي انجام شده در كتابخانه هاي عمومي ايران، گفت: ايده جشنواره قصه گويي را بسيار دوست داشتم. چراكه فكر مي كنم ما كارهاي بسياري مربوط به منابع كودك، از جمله معرفي بهترين كتاب ها، انجام مي دهيم و فعاليت و رقابت در اين زمينه در دنيا بسيار است. اما قدرت كتاب با قصه گويي افزايش مي يابد و من فكر مي كنم لازم است كتابداران در اين زمينه رقابت كنند. اين كار بسيار خلاقانه است. يكي از ايده هايي است كه با خود به استراليا مي برم، درباره آن فكر مي كنم و با هدفگذاري مجدد، آن را به كار خواهم گرفت.

يچاردز كه طي اين سفر از كتابخانه يار مهربان شيراز نيز بازديد كرد، در اين باره گفت: كتابخانه كودكان، كتابخانه اي دوست داشتني با برنامه هايي جذاب بود. بزرگ ترين فضايي كه مي توان براي يك كتابخانه كودك فراهم كرد. كودكان تمايل به جنب و جوش دارند و مي خواهند به همه جا سر بزنند و در چنين فضايي بيشتر با كتابخانه و برنامه هاي آن ارتباط برقرار مي كنند. قطعا داشتن كتابخانه هايي ويژه كودكان، ايده بسيار خوبي است. ديگر نقطه قوت اين كتابخانه اين بود كه با آگاهي به اينكه والدين كودكان را به كتابخانه مي آورند، منابعي ويژه آنان نيز براي استفاده در كتابخانه فراهم شده بود.

وي با اشاره به تفاوت كتابخانه هاي عمومي ايران با ساير كشورها، اظهار داشت: احتمالا كوچك بودن بعضي از كتابخانه هاي عمومي در ايران، يك نقطه ضعف محسوب مي شود؛ البته جداي از كتابخانه اي كه به تازگي در مشهد افتتاح شد و همينطور كتابخانه آستان قدس، كه خود به تنهايي شهري است. از سوي ديگر، توجه به نياز مردم در تعريف و طراحي خدمات كتابخانه اي و متناسب سازي خدمات با جامعه، حسن بزرگي است. در شيراز از كتابخانه حجاب بازديد كرديم كه برنامه هايي ويژه نوجوانان و زنان خانه‌دار برگزار مي كرد؛ نمونه خوبي كه نشان از برنامه ريزي براي اين اقشار بود. اين اقدامات تنها اجراي يك برنامه نيست، بلكه شناخت نياز جامعه و پاسخ به آن است.

كتابخانه مركزي مشهد، كتابخانه اي زيبا و از بهترين و ارزشمند ترين مكان هاي شهر است

وي در خصوص كتابخانه تازه تأسيس مشهد نيز گفت: نماي بيروني كتابخانه مركزي مشهد بسيار زيبا و معماري اين ساختمان به خوبي نشان دهنده شهر و در هماهنگي با ساير قسمت هاي آن است. بخش هاي مختلف اين كتابخانه، زيبا و بزرگ است. براي چگونگي احداث اين ساختمان بسيار انديشه شده و در مورد بخش كودكان اين كتابخانه، با در نظر گرفتن بخش ستاره شناسي، رويكردي آينده نگرانه وجود داشته است. همچنين تالاري كه مراسم افتتاح در آن برگزار شد، فضايي عالي و بزرگ بود و همينطور خدمات بخش نابينايان؛ من فكر مي كنم كتابخانه مركزي مشهد، كتابخانه اي زيبا و از بهترين و ارزشمند ترين مكان هاي شهر است.

رصد ايده هاي برتر، بومي سازي و به كارگيري آنها، لازمه قرارگيري در مسير پيشرفت است

رئيس كميته كتابخانه هاي عمومي ايفلا فاكتور اصلي براي قرارگيري در مسير پيشرفت را، رصد ايده هاي برتر، بومي سازي و به كارگيري آنها دانست و تصريح كرد: به اعتقاد من، هر جايي از دنيا كه باشيم، كارهايي هست كه براي بهبود وضعيت مي توانيم انجام دهيم. مهم اين است كه دائما رصد كنيم كه در منطقه، كشور و دنيا چه مي گذرد؛ بدون شرمندگي از ايده هاي ديگران استفاده كنيم و آنها را متناسب با موقعيت خود به كار بگيريم. فعاليت هايي در دنيا در حال انجام است و شما به عنوان يك كتابخانه مستقل و يا بخشي از يك مجموعه بايد به آنها توجه كنيد و امكان پياده سازي آن ها را در اينجا بسنجيد. پيش از اين، از كمپين @your library صحبت كردم كه چند سال پيش در استراليا راه اندازي كرديم و بر اساس كمپين انجمن كتابداري امريكا بود. طرح را خريديم اما مي دانستيم كه اين كمپين در استراليا فراگير نخواهد شد؛ چراكه اساسا امريكايي بود. با وجود اينكه فلسفه اين طرح عالي بود اما ايده اش امكان موفقيت نداشت. با اين حال دليل گسترده شدن و موفقيت اين طرح، اين بود كه ما بر اساس شرايط استراليا مجددا بر روي آن كار كرديم. بنابراين ايده از فرد ديگري بود اما، ما از تمام اطلاعات آن استفاده كرديم و آن را متناسب با محيط خود ساختيم. همچنين در حال حاضر با موسسه خواندن (reading agency) در بريتانيا، بر موضوع خواندن به عنوان راهي براي كمك به مشكلات حوزه سلامت رواني كار مي كنيم. ما از تمام تحقيقات انجام شده از سوي بريتانيا در اين خصوص استفاده كرديم اما دوباره آن را متناسب با جامعه استراليا ساختيم. بنابراين هميشه فرصت هايي براي استفاده وجود دارد. قطعا جامعه كتابخانه ها مبتني بر همكاري و به اشتراك گذاري ايده ها است و كارايي و سودمندي ايده اي براي ديگران، باعث خرسندي است. امروز من متوجه شدم كه شما در ايران از استاندارد كتابخانه هاي عمومي استراليا به عنوان اساس كار خود استفاده مي كنيد و به اعتقاد جامعه كتابداري استراليا اين فوق العاده است كه كسي از كار ما استفاده كند. بنابراين پيشنهاد من انجام يك كار خاص نيست، پيشنهاد من اين است كه همواره نگاهي به بيرون داشته باشيم.

مردم ايران فوق العاده هستند

وي كه در اين سفر پنج روزه، حضور در ايران را براي نخستين بار تجربه مي كرد، در اين باره گفت: پيش از هر چيز بايد بگويم رفتار مردم بسيار دوستانه بود؛ مردم ايران فوق العاده هستند و اين حتي پيش از ورود من به اين كشور از طريق ارتباط با همكاران در اينجا و نيز دوست جديدم در سفارت ايران در كانبرا به من ثابت شده بود. محبت مردم شگفت انگيز است؛ همچون همه جاي دنيا كتابداران عاشق كارشان هستند، اما در اينجا كتابداران ايراني كار خود را توأم با لبخند انجام مي دهند و بسيار به كتابخانه خود افتخار مي كنند كه به اعتقاد من بسيار ارزشمند است. حضورم در اين كشور باعث خوشحالي و افتخار بود.

ريچاردز از تجربه چشيدن غذاهاي ايراني هم گفت و آنها را فوق العاده توصيف كرد، سپس با لبخندي ادامه اداد: همه به من مي گفتند غذاهاي ايراني را دوست خواهي داشت و من واقعا دوست داشتم، فقط اينكه حجم يك وعده غذايي بسيار زياد بود.

وي در كلام پاياني خطاب به كتابداران ايراني گفت: يادمان باشد كه ما تنها نيستيم؛ فكر مي كنم اين چيزي است كه همه ما نياز داريم دوباره به ياد بياوريم. كتابداران در سراسر دنيا مشتاق ديدار يكديگر هستند؛ قطعا آنها ايده هاي بسياري از شما مي گيرند و مطمئنا شما نيز از ايده هاي آن ها استفاده خواهيد كرد؛ بنابراين بايد با يكديگر در ارتباط باشيم.